Turunçgillerin Sistematiği

Takım: Geraniales
Alt Takım: Geraniineae
Familya: Rutaceae
7 alt familya. 12 trübü, 29 alt trübü, 150 yakın cins ve 1600 tür
Alt Familya: Aurantioideae
2 sınıf, 6 alt sınıf, 33 cins, 203 tür ve 38 alt tür
Sınıf: Citreae
3 alt sınıf, 9 alt sınıf, 28 cins, 124 tür, 18 alt tür
Alt Sınıf: Citrinae
3 alt sınıf, 13 cins, 65 tür, 15 alt tür

A Grubu: İlkel turunçgiller
B Grubu: Yakın turunçgiller
C Grubu: Gerçek turunçgiller

Gerçek turunçgiller
Cins 1: Citrus
Cins 2: Fortunella
Cins 3: Poncirus

Poncirus, Fortunella ve Citrus

Poncirus

Poncirus trifoliata (üç yapraklı). Eskiden citrus trifoliata deniyordu. Hala bazı kitaplarda adı böyle geçmektedir. Poncirus cinsinin özellikleri aynı zamanda Poncirus trifoliata'nın da özellikleridir. Ağaçları sık habitüslüdür. Çit bitkisi olmaya elverişlidir. 4-6 m boylanabilir. Ağaçlar oldukça uzun, sivri ve dip kısmında yassılaşan dikenlere sahiptirler. Yaprakları üçlüdür ve kışın dökülür. Kışın yaprağını döken önemli tek turunçgildir. Yalnız devamlı sıcak ortamda tutulduğunda yaprağını dökmez, gelişmesine devam eder. Yani zorunlu dinlenmesi yoktur. Çiçek gözleri bir yıl önceki yaz periyodunda teşekkül ederler. Çiçekler tek veya çift olarak yaprak koltuklarında ve sap yok denecek kadar kısa olarak bulunurlar. Çiçek rengi beyazdır. Çiçekler yapraklardan erken açarlar. Çanak ve taç yaprakların sayısı 5-7 arasında değişir. Üç yapraklılar çiçek iriliği bakımından 2 büyük gruba ayrılırlar.

Poncirus trifoliata
1- Büyük çiçekli üçyapraklılar
2- Küçük çiçekli üçyapraklılar

Anaç olarak değeri olanlar küçük çiçekli üçyapraklı¬lardır. Büyük çiçekliler hastalıklara daha duyarlıdırlar. Bu cinste meyveler hafif tüylü, girintili çıkıntılı, renk olgunlaşma esnasında portakal sarısıdır. Meyveler en çok 8 karpellidirler ve acı yağlar içerirler, bu nedenle yenmezler, fazla çekirdeklidirler. Çekirdekleri dolgun ve topaç biçimindedirler. Çekirdeklerde kotiledonlar beyaz renktedir. Çekirdekler birden fazla embriyo ihtiva ederler yani polyembriyonikdirler. Bu cins anaç olarak kullanılır. Bilhassa Ege bölgesinde kullanılan en önemli anaçtır. Yetişme koşullarının iyi olduğu yerlerde, örneğin Doğu Karadeniz bölgesinde çit bitkisi olarak da kullanılmaktadırlar.

Fortunella (Kamkat)

Fortunella
Fortunellalar küçük boylu ağaçlar teşkil ederler. Habitüsleri sıktır. Yaprakları uzun mızrak şeklindedir. Yaprak sapında kanat durumu görülmez, çiçekleri küçüktür. Taç ve çanak yaprakları 5 kadardır. Meyveleri küçük, ceviz kadardır. Karpel sayısı azdır, 3-5 arasında değişir. Meyve kabuğu tatlı yağlar ihtiva eder. Bu nedenle kamkat meyveleri kabukları soyulmadan yenir.

Citrus

Ağaçlar büyüktür, 7-10 m boylanabilirler. Dallanma durumları türlere göre farklılık gösterir. Taç konik, küre ve dağınık olabilir. Dikenlilik ve yaprak saplarındaki kanatçık durumları bakımından da türler arasında fark vardır. Bunun yanında, çiçek büyüklüğü, rengi, taç ve çanak yaprağı bakımından türler arasında farklılık gösterirler. Citrus cinsine giren türlerin meyveleri de farklıdır. Meyvelerde karpel sayısı 8-18 arasında değişir. Nadiren 7 olur. Bu cinsin meyveleri diğerlerinden kolaylıkla ayrılabilirler.

Papeda
Citrus cinsine giren 2 alt cins, Eucitrus ve Papeda farklı özellik gösterirler.

1. Eucitrus alt cinsine giren türlerde lezzet bakımından farklılıklar vardır. Limon ekşi, portakal tatlı, altıntop acımsıdır. Bu alt cins içindeki türlerde meyve etinde eterik yağ damlacıkları bulunmaz yani acı yağ yoktur. Papeda alt cinsindeki türler meyve etinde eterik yağ damlacıklarını yani acı yağ içerirler.

2. Morfolojik bakımından en önemli özellikler, her iki alt cinste yaprak bitişiktir. Bir kanat kısmı vardır. Eucitruslarda yaprak ayası daima kanatcıktan büyüktür. Kanatcığın genişliği, yaprak ayasının genişliğinin 3/4'ü geçemez. Papeda alt cinsinde ise kanatcıklar yaprak sayısına eşit veya daha büyük olabilir.

Eucitrus alt cinsine giren önemli Turunçgil Türleri

Citrus medica (Ağaç kavunu)
C. limon (Limon)
C. aurantifolia (Lime=Laym)
C. aurantium (Turunç)
C. sinensis (Portakal)
C. reticulata (Mandarin)
C. grandis (Shaddock-şadok)
C. paradisi (Grapefruit-Altıntop)

Citrus medica (Ağaç kavunu)

Ağaç Kavunu
Büyük yapraklıdır. Yaprak tek yaprak görünüşündedir yani yaprak sapında kanat yoktur. Dikenlidir. Çiçeklerinde 4-5 çanak ve taç yaprağı vardır. Taç yaprakları oldukça kalındır ve üzerlerinde yağ guddeleri bulunur. Çiçeklerin dış yüzleri erguvani renktedir. Bu renk genç sürgünlerde de görülür. Çiçeklerin bir kısmı tamdır. Bir kısmında dişi organ dumura uğramıştır yani morfolojik kısırlık görülür. Meyveleri oldukça büyük ve kalın kabukludur. Meyveleri ağırdır. Turunçgiller içinde yoğunluğu en fazla olanıdır. Yalnız meyve içi küçüktür. Meyve olgunlaştığında açık limon sarısı bir renk alır. Az çekirdeklidir ve polyembriyoniktir.

Citrus limon

Limon
Limon boylu ağaçlar meydana getirir. Taç yayvan olmasına rağmen, tepe gözü hakimiyeti nedeniyle dikine büyüme gösterirler. Çeşitler arasında farklılık görülmekle beraber limonlar genellikle dikenlidirler. Yaprakları oldukça iridir. Yaprak sapındaki kanatlar çok küçüktür. Bazı çeşitlerde ise yaprak sapında kanat yoktur. Yaprak ayası ile kanat arasında bir eklem vardır. Genç yapraklar açık renklidir. Renk zamanla koyulaşır. Genç sürgünler ve çiçeklerin dış yüzleri erguvani renklidir. Erguvani renk ağaç kavunundakinden daha koyudur. Çiçekler yaprak koltuklarında ve genellikle sürme halindeki dallarda görülür. 5-7 çanak ve taç yapraklıdır. Taç yaprakları oldukça uzundur ve üzerlerinde yağ guddeleri vardır. Meyve şekli çeşitlere göre farklılık gösterir. Bazılarında uç kısmında belirgin meme çıkıntısı vardır. Bazı çeşitlerde meme çıkıntısı yok, uç kısmı küttür. Meyve rengi normal olarak limon sarısıdır. Çekirdeksiz ve çekirdekli limon çeşitleri vardır. Çekirdekleri diğer türler kadar olmakla beraber polyembriyoniktirler.

Citrus aurantifolia (Lim, Laym)

Laym (Lim)
Küçük boylu çalı formunda ağaçlar oluştururlar. Dallanma durumu sıktır. Dikenlilik, yaprak büyüklüğü ve kanat durumları çeşitlere göre farklılık gösterir. Laymların meyve şekil ve büyüklükleri de çeşitlere göre farklılık göstermekle beraber meyveler genellikle küçük, oval ve uç kısmında meme yoktur. Olgun meyveler açık yeşil,meyve eti ise çok açık yeşil renklidir. Çok çekirdeklidir. Lime ekşidir. Limon yerine kullanılır. Asitliği limondan fazladır. Yalnız kendine has keskin bir rayihası vardır. Bu nedenle limona göre çok daha az kullanılmaktadır. Polyembriyoniktir.

Citrus grandis (Şadok)

Şadok
Yuvarlak şekilli oldukça büyük ağaçlar oluştururlar. Genç sürgün ve meyveler tüylüdür. Yapraklar çok büyüktür. Yaprak sapındaki kanatlar büyük ve kalp şeklindedir. Çiçekler normaldir, 4-5 çanak ve taç yaprağı, bunların 4-5 katı kadar erkek organ vardır. Dişi organ büyüktür, bu nedenle Shaddok meyveleri büyüktür. Turunçgiller içinde en büyük meyvelilerdir. Meyveler armudi şekilde ve limon sarısı renktedirler. Şhaddok'da dilim zarı soyulduğunda dilimler içindeki usare tulumları arpa danesi biçimindedir ve birbirlerinden kolayca ayrılırlar. Şhaddok meyveleri renklilik gösterebilir. Açık sarı, pembe olabilir. Çok çekirdeklidir, diğer türlerden ayrı olan önemli bir özelliği Monoembriyoniktir.

Citrus paradisi (Greyfurt-Altıntop)

Greyfurt
10-15 metreye kadar boylanabilen ağaçlar oluştururlar. Turunçgiller içinde en büyük ağaçları bunlar teşkil ederler. Çok az dikenlidir. Şadok yaprağına benzer iri yapraklıdır. Kanatlar büyük ve kalp şeklindedir. İri ve cazip çiçeklidirler. Meyveleri iri ve limon sarısı renklidirler. Meyve içi rengi açık sarı, güderi renginde, açık ve koyu kırmızı renkte olabilir, tadı acımsıdır. Çeşitler arasında çekirdeklilik bakımından fark vardır. Çekirdekli ve çekirdeksiz çeşitleri vardır. Çekirdekli çeşitler iri çekirdekli ve poliembriyoniktir.

Citrus sinensis (Portakal)

Büyük ağaçlar oluştururlar. Dikenlilik, yaprak büyüklüğü ve kanatlılık durumu çeşitler arasında farklılık gösterir. Bazı çeşitlerde belirgin kanat vardır fakat kanatlar fazla büyük değildir. Çiçekleri tamdır. Taç yaprakları oldukça kalındır. Yağ guddeleri belirgindir. Portakal çiçeklerinden esans elde edilir. Meyveler çeşitlere göre şekil, büyüklük, kabuk kalınlığı, iç rengi ve çekirdeklilik bakımından farklılık gösterirler. Meyveleri tatlıdır. Portakallar poliembriyoniktirler.

Portakal

Portakallar meyvenin morfolojik karakterlerine göre dört grupta sınıflandırılmıştır:

- Normal Portakallar
- Göbekli Portakallar
- Kan (Pigmentli) Portakalları
- Şeker (Asitsiz) Portakalları

Citrus aurantium (Turunç)

Ağaçları oldukça büyük ve sık taçlıdır. Dikenlidir. İri yapraklıdır. Kanatları büyüktür. Çiçekleri iri ve keskin kokuludur. Taç yapraklarında yağ guddeleri barizdir. Esans elde edilir. Meyveleri orta büyüklükte kaba görünüşlü ve pürüzlü kabukludur. Kabuk rengi koyu turuncudur. Çok çekirdekli ve poliembriyoniktir.

Turunç

Citrus reticulata (Mandarin)

Mandarin
Ağaçlar orta büyüklüktedir. Ağaç şekli ve dallanma durumu çeşitler arasında farklılık gösterir. Örneğin Satsuma mandarini (Citrus unshiu Marc.) nde ağaçlar dağınık, yerli mandarinde ise toplu ve küçüktür. Yaprak büyüklüğü de farklılık gösterir. Satsuma mandarininde yapraklar büyüktür. Yerli mandarininde söğüt yaprağı şeklinde küçük ve dardır. Yapraklarında küçük kanatlar vardır, çiçekleri küçüktür. Meyveleri irilik, renk ve çekirdeklilik bakımından çeşitler arasında farklılık gösterirler. Büyük ve küçük meyveli çeşitler vardır. Kabuk rengi açık portakal sarısı olduğu gibi turuncu renkte de olabilir. Çekirdeksiz, az veya çok çekirdekli çeşitler vardır. Mandarinlerin tipik özellikleri kolay soyulmaları, dilimlerin birbirinden kolay ayrılması ve çekirdeklerindeki kotiledonların yeşil renkli olmasıdır. Diğer türlerde kotiledonlar beyaz renklidir.

Yerli Mandarinler (=Akdeniz Mandarinleri)
Satsuma Mandarini
Normal Mandarinler
Küçük Mandarinler
King Mandarini

Bazı Önemli Turunçgil Çeşitleri

Yetiştiriciliği yapılmakta olan ticari yönden önemli türler limon (Citrus limon L.), portakal (Citrus sinensis L), greyfurt (Citrus paradisi), mandarin (Citrus reticulata) ve satsuma mandarini (Citrus unshiu Marc.) dir. Portakallar, normal (Ör: Valencia), göbekli (Ör: Washington Navel), şeker ve kan (Ör: Sanguinelli) portakalları olmak üzere 4 gurupta incelenebilir. Mandarinleri de aynı şekilde Normal (Ör: Klemantin), Satsuma gurubu (Ör: Okitsu), Akdeniz gurubu (Citrus deliciosa) (Ör: Bodrum), King gurubu (Citrus nobilis) ve Küçük mandarinler gurubu (Ör: Cleopatra) olarak ayırmak mümkündür. Greyfurtlar ise normal ve renkli çeşitler içermektedir.

Valencia ve Yafa portakalları normal portakallar gurubuna girerler Yafa portakalı, sofralık kalite özellikleri bakımından oldukça önemli olan bir orta mevsim çeşididir. Her ekolojik koşula kolay adapte olamaz. Özellikle sahil şartlarına iyi adapte olmuştur. Hafif periyodisite gösterir. Taşıma ve muhafazaya elverişlidir. Meyveler oval – silindirik ve çekirdeksizdir, fakat bazen 1-2 çekirdek içerebilir. Valencia ise oldukça geççi bir çeşittir. Sıcaklık toplamı isteği fazladır. Çeşitli ekolojik şartlara oldukça iyi adapte olur. Meyveler ağaç üzerinde uzun süre tutulabilirler fakat olgunlaşan meyveler bazı iklim şartlarında belli bir devreden sonra tekrar yeşile döner. Partenokarpiye eğilimli ve kendine verimlidir. Portakallar içinde sıcağa en dayanıklı çeşittir. Washington Navel ise daha erkencidir ve göbekli portakallar gurubuna girer göbek kısmı ekolojik koşullarla ilgilidir ve iç kısımlara doğru girildikçe göbek büyür, sahile doğru göbek kapanır, açık göbeklilerde enfeksiyon riski yüksektir, göbek kısmı birçok patojene yataklık edebilir. Ağacı sarkık dallıdır, genç yaştan itibaren dallar eğilir. Bu nedenle meyveye yatma 3-4 yaşında meydana gelir. Meyve eti sıkıdır. Dilimleri birbirine çok sıkı bağlıdır. Dilim zarları çok incedir. Ağızda posa bırakmaz. şeker asit oranı oldukça uygundur. Mutlak anlamda çekirdeksiz ve erkencidir. Kurak rüzgarlar ve oransal nem düşüklüğü şiddetli meyve dökümüne neden olabilir. Meyvelerin kalitesi bozulmadan 2 ay kadar ağaç üzerinde tutulabilir. Taşıma ve muhafazaya elverişlidir. Navelina ve Newhall çeşitleri ise Washington Navel in mutasyonudurlar ve daha erkencidirler. Erken donlardan zarar görmemesi sebebi ile özellikle Ege Bölgesi için uygun çeşitler olarak dikkat çekmektedirler. Kan portakalları gurubunda yer alan Taracco ve Moro gibi bir çok önemli ve eski çeşit mevcuttur bunun yanında yeni geliştirilen Sanguinelli gibi daha üstün özellikli çeşitler de mevcuttur. Kan portakallarına renk veren antosiyanin maddesi meyve suyunda heterojen ve bulanık bir yapı oluşturduğu için meyve suyu sanayinde uzun süre pek kullanılmamış, daha çok sofralık olarak tüketilmişlerdir. Ancak sağlık açısından önemli renk maddeleri içerdikleri için son yıllarda meyve suyu olarak da tüketilmeye başlanmıştır.

Mandarin gurupları içinde ticari yönden en önemli konumda bulunan guruplar Klemantin mandarinleri ve Satsuma gurubu mandarinlerdir. Akdeniz gurubu mandarinler daha çok meyve suyu sanayinde değerlendirilmekte, küçük mandarinler ise süs bitkisi olarak ya da Cleopatra mandarini gibi anaç olarak kullanılabilmektedirler. Klemantin mandarini oldukça çekirdekli olduğu için önceki yıllarda özellikle Avrupa pazarlarında pek tutulmamakta idi. Bu pazarlarda en çok aranan çeşitler Satsuma grubuna dahil çeşitlerdi. Ancak sonraki yıllarda çok erkenciden çok geççiye kadar birçok çekirdeksiz ve yüksek kaliteli Klemantin mandarini geliştirilmiştir ve Avrupa pazarlarında Satsuma mandarininden daha fazla aranır konuma gelmiştir. Dilim zarları daha kalın olan Satsuma mandarini ise daha çok konserve olarak tüketilmeye başlanmıştır. Ülkemizde Satsuma mandarini Ege Bölgesinde yaygın olarak üretilmekte ve başta Clausellina ve Okitsu gibi bugün için en yaygın olarak üretilmekte olan Owari den daha erkenci olan çeşitler yaygınlaştırılmaya çalışılmaktadır.


Greyfurt çeşitleri ise normal ve renkli gurup olarak sınıflandırılmaktadır. Normal guruba giren en yaygın çeşit Marsh Seedless çeşididir. Büyük ağaçlar meydana getirir. Bol verimlidir ve genç yaşta meyveye yatar. Değişik ekolojik koşullara adaptasyonu iyidir. Fazla sıcaklık toplamına ihtiyaç gösterir. Meyve hafif yassı şekilli, (hafif basık yuvarlak) oldukça büyük, dış kabuk limon sarısı renkte, üzeri oldukça düz, parlak ve ince kabukludur. Ticari anlamda çekirdeksizdir. Partenokarpiye eğilimi yüksektir. Her yıl düzenli meyve verir ve periyodisiteye eğilimi yoktur, orta geççi bir çeşittir. Olgunlaşan meyveleri ağaç üzerinde uzun süre kalabilir, muhafaza ve taşımaya elverişlidir. Star Ruby çeşidi ise Hudson çeşidinin tohumundan yapay mutasyonla elde edilmiştir. Ticari anlamda çekirdeksizdir. Meyvede acılık yok denecek kadar azdır. Meyve şekli yuvarlak, kabuk pürüzsüzdür. Hem meyve eti, hem de meyve dış kabuğu kırmızı renklidir. Meyveye renklilik veren madde Lycopendir. Bu maddenin özellikle kanser oluşumu üzerindeki yavaşlatıcı etkisi sebebi ile Star Ruby gibi renkli çeşitler hızla yaygınlaşmaya başlamıştır. Meyve kabuğunun bütünü ile koyu kırmızı renk alabilmesi, meyvelerin ağacın tacı içerisinde bulunmasına ve doğrudan güneş ışığı almamasına bağlıdır. Meyveleri daha erkencidir, Kasım-Aralık aylarında olgunlaşır. Daha çok taze meyve olarak tüketilmeye elverişlidir. Türkiye'de hızlı bir şekilde yayılmaya başlamıştır.

Limonlar sofralık olarak tüketilmedikleri halde, taze kullanılma yerleri turunçgiller içerisinde en fazla olanıdır. Eureka, Feminello, İnterdonato, Lisbon, Verna, Monachello, Villafranca ve daha birçok önemli limon çeşidi bulunmaktadır. Ülkemizde yetiştirilen başlıca çeşitler ise, Lamas, Kütdiken, Molla Mehmet ve Derme dikensizi dir. En yaygın ve ülkemizde en fazla üretimi yapılan İnterdonato çeşidinin genelde bir limon x ağaç kavunu melezi olduğu kabul edilmektedir. Türkiye'ye 1936 yılında girmiştir. Türkiye dünya da en fazla interdonato limon çeşidini üreten ülkelerden biridir. Interdonato ağaçları orta derecede kuvvetli büyür, habitüs orta derecede sık ve dikensizdir. Meyveye 4-5 yaşlarında yatar. Döküm oldukça kuvvetlidir. Bu dökülme ile soğuklara dayanıklılık arasında ilişki bulunduğu düşünülmektedir. Interdonato diğer limon çeşitlerine göre soğuklara daha dayanıklıdır. Tipik limon şekillidir. Meyveleri uzun, silindirik ve meme belirgindir. Meme etrafında bir halka vardır ve bu halka ayırıcı bir özelliktir. Kabuk ince, parlak ve düzgündür. çekirdek fazla değildir (10-12), sulu ve çok erkencidir. Eylül ayından itibaren hasat edilmeye başlanır.

Turunçgil yetiştiriciliğinde çeşit seçimi çok önemli bir konudur ve çok fazla sayıda ticari çeşit bulunmaktadır. Pazar istekleri açısından önemli bazı çeşitlerin dışsatım dönemleri iyi analiz edilmelidir.

Anaç Olarak Değerlendirilen Bazı Önemli Tür ve Melezler

Turunç, üç yapraklı, kaba limon, portakal, palestin tatlı laymı, cleopatra mandarini, rangpur laymı, yuzu portakalı (Japonya'da kullanılır), altıntop, citrus

Volcameriana (İtalya'da limonlarda), alemow ve citrange'¬lardır. Bugün Kaliforniya'da 300 den fazla turunçgil anacı kullanılmaktadır. Önemli anaçlar:

Turunç

En fazla kullanılan turunçgil anacıdır. Turunç soğuklara dayanıklıdır. Dayanıklılıkta üç yapraklıdan sonra gelir. Akdeniz bölgesinde turunçgil tarımı yapılan ülkelerde çok kullanılan anaçtır. Değişik toprak koşullarına iyi uyar. Ph 5-8.5 da yetişebilir. Oldukça yaygın ve derin bir kök sistemi vardır. Bu anaç üzerindeki ağaçlar orta derecede kuvvetlidir ve iyi ürün verirler. Turunç, tohum tavalarında ve aşı parsellerinde iyi gelişir. Çekirdekleri çok iyi çimlenir ve % 80-90 polyembriyonik bitki yani nucellar çöğür verir sonuçta bir örnek çöğür elde edilir. Üzerine aşılı portakal, limon, mandarin ve altıntop çok kaliteli meyve verir. Satsuma turunç üzerinde kaliteli olmaz. Turunç önemli virüs hastalıklarından birçoğuna dayanıklıdır. Turunç anacı tristeza hariç diğerlerine dayanıklıdır. Tristeza'nın kuvvetli ırkının yaygın olduğu yerlerde kullanılamaz. Zayıf ırkının olduğu yerlerde halen kul¬lanılmaktadır. Turunç mal-seccoya (Uç kurutan) ve phtoptoraya da dayanıklıdır.

Üç Yapraklı

Japonya ve çin'in bir numaralı anacı, Avustralya'da, Kaliforniya'da ve Türkiye'de kullanılır. Uygun olmayan koşullarda tohumların çimlenmesi pek iyi değildir. Genç çöğürlerin gelişmesi de ağırdır. Bu nedenle aşılı fidan elde edilmesi diğerlerinden 1 veya 2 yıl geç olur. % 70-80 nucellar bitki verir. Fazla dikenlidir. Üç yapraklı rutubetli, organik maddece zengin, kireçsiz ve düşük ph'lı toprak¬larda iyi gelişir. Ph'nın 7'nin üstüne çıkmasını istemez. Bol saçak köklüdür. Kazık kök yoktur. Kök sistemi çok yüzlektir. Bu nedenle ağır ve nemli topraklarda iyi gelişir. Hafif, kuru ve alkali topraklardan hoşlanmaz. Cüceleşme hariç diğer virüs hastalıklarına dayanıklıdır. Subtropik koşullarda kışın yapraklarını döker, bu nedenle -17°C hatta -20°, -24°C ye kadar dayanabilir. Turunçgil anaçları içerisinde soğuklara en dayanıklı olanıdır. Üzerine aşılanan çeşide bu özelliğini geçirmektedir. Üç yapraklı sıcağa da dayanıklıdır. Bu özelliğini de üzerine aşılı olan çeşide geçirmektedir. Sıcağa dayanma özelliği de soğuğa dayanma kadar önemlidir. Üç yapraklı kışın olan sıcaklık yükselmelerinden hemen etkilenmez. Ve bunun sonucu olarak da üzerine aşılı çeşit vegetatif gelişmeye başlamaz. Üç yapraklı kışın dinlenmeye girerek ve ilkbaharda büyümesini geciktirmeye doğru eğilim göstererek, üzerine aşılanmış olan çeşidin soğuk ve sıcağa dayanımını arttırır. Bunu vegetatif gelişmeyi frenliyerek sağlar.


Üç yapraklı anacına aşılı ağaçlarda aşı yerinde anaç kısmı daima kalemden daha geniştir. Bu anaç kalem uyuşmazlığı veya anaç kısmı daha şişkin olduğuna göre, kuvvetli anaç-zayıf kalem kombinasyonu değildir. Bu anacın kalemin etkisi altında kaldığını ve böylece daha fazla büyüdüğünü gösterir. Burada herdem yeşil taç (kalem), yaprağını döken ve dinlen¬meye giren anaç için daha fazla fotosentez yapmaktadır. Yaprağını döken anaç da (üç yapraklı) dinlenme devresinde daha fazla gıda depo ederek genişlemektedir. Bu durum aynı zamanda yaprağını döken bir anaç üzerinde, yaprağını dökmeyen yani herdem yeşil bir kalemin (tacın) yetiştirilmesine güzel bir örnektir.

Üç yapraklı anacının verim, meyve kalitesi ve erkencilik üzerine olumlu etkisi vardır. Üç yapraklı üzerinde kuru madde, asit ve meyve büyüklüğü artmaktadır. Üç yapraklının phytophora'ya dayanıklı ve hassas tipleri vardır. Üç yapraklı Exocortis hatta Tristeza virüs hastalıklarına hassastır. Diğerlerine dayanıklıdır.

Portakal

Kaliforniya ve Avustralya 'da kullanılmaktadır. Hafif toprakların anacıdır. Tınlı olması kaydıyla hafif ağır topraklara da uygundur. Ağır topraklarda phytophthora'ya rahatça yakalanırlar. Cüceleşme, gözenek ve göcürene mukavim uç kurutana da mukavim, kavlama ve palamutlaşmaya çok hassastır. İlk devrede çöğürleri yavaş gelişir ve alt taraflarda fazla yan dal meydana getirir. % 70-90 nucellar bitki elde edilir. Verim ve meyve kalitesi üzerine olumlu etki yapar.

Kaba Limon (Raf Limon-Rough Lemon)

Florida'dan, Hindistan, Avustralya ve G.Afrika ve kısmen Arizona'da kullanılan bir anaçtır. Kuvvetli gelişir, bol nucellar çöğür meydana getirir. Hafif toprakta iyi netice verir. Toprak ağırlaşınca zamk hastalığına yakalanır. Soğuklara da biraz hassastır. Göcüren, psorosis, cüceleşme ve Stubborn'a dayanıklı, gözenek has¬talığına kısmen duyarlıdır. Verimlilik üzerine olumlu etkisi vardır. Fakat kalite düşer. Üzerine aşılı genç ağaçlarda sclerocystosis çok görülür. % 80-100 nucellar çöğür verir. Kumsal alanlarda kökleri 15 m yana 6 m derine gidebilir.

Greyfurt

Amerika'da kullanılır. Gelişmesi iyi % 70-90 nucellar bitki verir. Hafif topraklara ve kuru şartlara çok iyi adapte olur. Limonların en iyi anaçlarından biridir.

Rangpur Laymı

Brezilya ve Teksas'ta kullanılır. % 70-90 nucellar çöğür verir. Kök sistemi geniştir. Tınlı, kumlu-tınlı topraklara iyi uyar. Şartlara göre limonların ideal anacıdır.

Palestin Tatlı Laymı

İsrail'de kullanılır. % 100 nucellar çöğür verir. İsrail'de yafa portakalı için anaç olarak kullanılır. Ömrü kısa, meyve kalitesine etkisi pek iyi değildir. Hafif portakalların ideal anacıdır. Gözenek hastalığı ve phytophthora'ya hassastır.

Cleopatra Mandarini

Californiya'da kullanılır. % 7-90 nucellar bitki verir. İlk devrelerde gelişmesi yavaştır. Sonra hızlanabilir. Kök sistemi derindir. Kireçli topraklara iyi intibak eder. Soğuk ve kuraklığa mukavimdir. Tuzluluğa da mukavimdir. Meyve kalitesine etkisi çok iyidir.

Citrus Volcameriana

İtalya'da limonlar için volkanik arazide kulanılmaktadır. Citrus volkameriana chopet tarafından 1965 de tanımlan¬mış ve uzun süreden beri de bilinmektedir. Limonxturunç melezi olduğu zannedilmektedir.

Alemow (Citrus macrophylla)

Anaç üzerindeki ağaçlar kuvvetli ve erken meyveye yatar. Alemow, yüksek oranda toprak bor'una, Cl ve Ca en dayanıklı anaçlar arasında yer alır. Yüksek mangeneze dayanma eğilimin-dedir. Monoembriyonik ağaç kavunu ve şadok melezi olduğu zannedilmektedir.

Citrange'lar, üç yapraklı x portakal melezidirler. En önemlisi Troyer Citrange'dir. Diğerleri Morton-Carrizo, Rustic-Savage-Ovalde-Rusk-Benton. Troyer, Üç yapraklıya çok benzer ve Amerika'da, ülkemizde Ege'de anaç olarak kullanılır. % 80-100 nucellar bitki verir. En iyi özellikleri ph 8-8.5 da gelişebilmesi, kuru toprağa, kirece, soğuklara dayanıklı olmasıdır. Gelişmesi iyi ve özellikle satsuma mandarininin meyve kalitesine etkisi çok olumludur. Çöğürleri çıkış öncesi Herbisitlere duyarlılık gösterirler.

Turunçgillerde anaç seçimi çok önemlidir. Her anacın iyi tarafları yanında kötü tarafları da vardır. İklim, toprak, hastalık ve zararlı gibi faktörler etüd edilerek o yere uygun anaç seçilmelidir.

Haftanın Videosu

önceki videoları izlemek için lütfen sol üst köşedeki oynatma listesi ikonuna tıklayınız...www.muzikguncesi.com/