Zeytin Fidanı Yetiştiriciliği ve Zeytinliğin Kurulması

Zeytin iki şekilde üretilir:

1. Generatif üretme
2. Vegetatif üretme

Generatif üretme çekirdekle yapılan üretmedir. Çekirdek¬ten (tohumdan) çöğür elde edilir ve bunlar üzerine aşı yapılır. Bu yolla üretmenin iyi tarafları:

1. Çok sayıda çöğür sağlanabilir.
2. Aşı kalemi sağlama, küçük dalcık bulma kolaydır.
3. Zayıf ve kuvvetli anaçlar sağlama ile zayıf çeşitleri kuvvetlendirmek, kuvvetlisini zayıflatmak olanak dahilin¬dedir.
4. Çelikle üretilemiyen çeşitleri üretme şansı sağlar.

Generatif üretmenin sakıncalı tarafları:

1. Bazı çekirdekler zor çimlenir, çimlenme güçlükleri vardır. Sık tohum atarak bu nisbeten önlenir.
2. Çöğürler farklı genetik yapıdadırlar, çöğürler boylara ayrılarak bu da nisbeten önlenebilir.
3. Çöğürleri aşılama zorunluğu vardır.
4. Fidan uzun zamanda yetişir. Çekirdekten üretimde fidanların dağıtımına kadar 3-4 yıl geçmekte ve bu fidanların esas yerlerine dikiminden ancak 3-4 yıl sonra ürün görülmek¬tedir. Su isterler. Çekirdekten üretmede ilk ürün 6-7 yıl sonra alınabililmekte buna karşılık yumru ve çelikle bu süreye 4-5 yıl sonra ulaşılmaktadır. Burada zaman tasarrufu vardır. Memecik ve Domat gibi yeşil çeliklerinden üretilmeyen çeşitler, ancak çöğür üzerine aşılanarak üretilebilirler.

Tohum temini ve tohumda aranacak özellikler:

Tohumlar yabani veya ehli zeytin ağaçlarından elde edilirler. Tohumlar küçük boyda, dış kabuğu az sert ve kolay kırılabilir olmalıdır. Memleketimizde Lecio, Frantoio vs. gibi küçük daneli İtalyan çeşitleri ve yabani zeytin (delice) çekirdekleri tohum olarak kullanılır. Arbequine çeşidi en yüksek çimlenmeyi gösterir (% 50-60). Halbuki yabani zeytin¬lerde bu oran % 10-15 e kadar düşer.

Tohumluk olarak alınan zeytin daneleri iyice olgunlaşma¬ları için bir müddet bekletilir, sonra bu daneler zemini beton veya o cinsten sert bir yere yayılır, 4-5 cm kalınlık teşkil eden daneler ayaklarında lastik çizmeler bulunan işçiler tarafından çiğnenir, ezilir ve böylece danenin eti büyük ölçüde çekirdeğinden ayrılmış olur. Bu daneler tel eleklerde güzelce yıkanır ve gölgede kurutulurlar.

Zeytin çekirdekleri zor çimlenir ve katlamaya tabi tutulurlar.

Zeytin çekirdeklerinin çimlenme oranlarını attırmak için:

1. Çekirdeklerin uçları özel kerpetenlerle kırılır veya,
2. Çekirdekler üzerindeki yağ tabakasını almak için %1-5 lik kostik (NaOH) eriyiğinde 10-15 da tutulurlur.
3. Çekirdekler 10 gün süreyle suyu değiştirilerek normal suda tutulurlar
4. Çekirdekler katlamaya tabi tutulurlar. Ayrıca katlamaya koymadan da çekirdekler ekilebilirler. Bu işin çekirdekler dinlenmeye girmeden yapılması gerekir.

Zeytin çekirdekleri bir uyku devresi geçirirler. Bir yıl bekletilen çekirdekler daha iyi çimlenme göstermektedir. Bu arada bekletilmeden, dinlenmeye girmemiş çekirdekler ekilebi¬lir. Katlama yapılması durumunda klasik yöntemde zeytin çekirdekleri Haziran'da katlamaya konur. Bu durum diğer meyve türlerinden farklıdır. Onlar sonbaharda katlamaya tabi tutulurlar. Haziran'da katlamaya konan zeytin çekirdekleri katlamadan alındıktan sonra Ağustos sonu veya Eylül ayında sera veya sıcak yastıklara ekilirler. Çekirdeklerin çimlenme gücü zayıf olduğundan biraz sık tohum atılır, metre kareye 3-6 kg çekirdek atılır. Çıkan çöğürler kışın büyür, baharda, Nisan'da 6-8 yapraklı olduklarında aşı parsellerine veya plastik torbalara şaşırtılırlar. Sıcak yastık veya serada metre kareden 3000 çöğür elde edilebilir. Aşı parsellerinde veya plastik torbalarda çöğürler 1 yaz büyürler. Eylülde

T göz aşısı veya müteakip ilkbaharde Mayıs ayında kabuk altı kalem (çoban) aşısı ile aşılanırlar. Bir yıl sonra yani kışın aşı parsellerindeki aşılı fidanlar terbiye parsellerine veya plastik torbaya alınarak burada 1-2 yıl büyütülerler. Satış için yeterli büyüklüğe erişen fidanlar topraklı-yapraklı olarak sökülür ve satışa sunulurlar. Diğer üretme yöntemleri ile üretilemeyen çeşitler çöğür üzerine aşılanarak üretilir¬ler. Aşılı fidanların fiyatı çelikten olanlara göre iki mislidir.

Vegetatif Üretme

Zeytinin herhangi bir beden parçası ile üretilmesidir. Bu yolla üretme 4 gruba ayrılabilir.

1. Çelikle üretilmesi,
2. Kanırtmaç ile üretme,
3. Yumru ile üretme,
4. Doku kültürü ile üretme.

Çelikle üretme iki kısma ayrılır:

a) Odun çelikleri ile
b) Yeşil çeliklerle.

Odun çelikleri: 2-3 cm çapında ve 50 cm uzunluğunda adi, dipçikli ve ökçeli çeliklerdir. Bunlar hemen esas tesis yerine dikilir orada köklendirilip büyütülerler. Bu tip çelikler budama artıklarından yapılır. Bir ağaçtan ancak belli adette çelik alınabilir. Bu yolla üretim ucuz ve kolay olmasına rağmen istenen çeşitten fazla sayıda çelik temini zordur.

Yeşil çelikler: Zeytinin tek yıllık sürgünlerinden 15-20 cm uzunluğunda ve iki dört yapraklı olarak hazirlanırlar. Bu çelikler I.B.A. ile muamele edilirler, perlit gibi geçirgen ortamlara dikilirler ve seralarda veya tünellerde üzerlerine devamlı su püskürtülerek köklendirilirler. Yüksek oransal nemde yani devamlı su püskürtülerek yapılan üretmeye "mist propagation" yani sisleme yöntemi (nemlendirme yöntemi) ile üretme denir. Bu yöntem sayesinde yeşil çelikten 2 yıl gibi kısa zamanda ve bol miktarda köklü zeytin fidanı elde edilebilmektedir. Bu yolla üretmede yeteri kadar çelik bulamama ve aşı külfeti yoktur. Yalnız köklenmiş çeliklerin normal koşullara alıştırılması dikkat ister. Bu üretme iyi olmasına karşılık teknik bilgi yanında, sıcaklık ve nemi ayarlama bakımından gerekli cihazlara sahip tünel ve seralara ihtiyaç vardır. Bölümü¬müzde, Yalova Atatürk Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsünde Bornava Zeytincilik Araştırma Enstitüsünde ve Edremit Zeytincilik İstasyonunda bu yolla fidan üretimi yapılmaktadır. Yalova'da özel şahıslar bu yolla fazla miktarda zeytin fidanı üretip, ihraç etmektedirler. Çelik alma zamanı, çeliklerin çeşitlere göre köklenme durumları alt ısıtma, köklendirme ortamları, köklenme üzerinde etkilidir¬ler. Her zeytin çeşidi yeşil çelikle üretilemez.

Kanırtmaç ile üretme: Buna piçlerle veya dip sürgünleri ile üretmede denir. Daha ziyade Marmara bölgesinde uygulanır. Zeytinin kök boğazından çıkan sürgünlerden 1-2 tanesi 2.5-5 mm çapa erişinceye kadar büyütülür, daha sonra bunlar ana bitkiden ayrılmak suretiyle fidan olarak kullanı¬lır. Ana ağaçlar da bu yolla üretilmiş olduklarından aşı istemezler. Kolay bir üretim şeklidir. Yalnız bu yolla fidan üretimi sınırlıdır.

Yumru ile üretme: Yumru, Kök, gövde ve dallar üzerinde meydana gelen şişkinliklerdir. Ekseriya üretmede ağacın turpu, toprak altı gövdesi üzerinde meydana gelen yumrular kullanılır. Tunus, Libya ve ülkemizin Güneydoğu Anadolu bölgesinde uygulanan bir üretme yöntemidir. Bu yöntem su ve sulama olanağı çok kıt olan yerlerde uygulanır. Büyük yumrular kurağa dayanıklıdır. Yalnız bir ağaçtan fazla yumru alınacak olursa ağaç zayıflar ve verimden düşer. Ayrıca altı delice olanlarda aşı gereklidir. Bu yolla da üretim kolay olmasına rağmen, fazla sayıda fidan temini güçtür.

İyi bir yumru, iri, kabuğu canlı ve fazla adventif (Latent, uyur) gözlü olmalıdır. Yumrular bazen bir veya iki küçük sürgün de ihtiva ederler. Ana ağaçtan dikkatlice çıkarılan yumru hemen dikilmelidir. Yumrular Kasım ile Nisan arasında alınıp dikilebilirler. Dikimden sonra yumrular üzerine 4 düz taş ile bir evcik yapılır. Evciğin kışın güney yönü yazın kuzey yönü açık tutulur. Evcik kışın yumruyu soğuktan yazın ise sıcaktın korur. Yumru kök ve belirli büyüklükte sürgün meydana getirince evcik kaldırılır.

Zeytin, bir de bölgemizde ve Akdeniz bölgesinde fazla uygulanan ve bol miktarda bulunan delicelerden üretilir. Deliceler yabani veya ehli zeytin çekirdeklerinden çıkıp kendilinden büyürler.

Delicelerden 3 şekilde yararlanılır:

1. Açma ve yerinde aşılama: Delicelikteki bütün malikler sökülür ve deliceler uygun aralık ve mesafede olacak şekilde seyreltilirler. Daha sonra bunlar aşılanarak zeytinlikler meydana getirilir. Bu yolla elde edilen ağaçlar aşıdan 4-5 yıl sonra mahsule yatarlar. Fakat ağaçlar kuvvet ve tabiat bakımından bir örnek değildir. Ayrıca ağaçlar arasındaki aralıklar düzenli olmadığından toprak işleme vs. gibi bakım işleri zor yapılır.

2. Aşılamadan nakil: Deliceler sökülüp kök tuvaleti ve üst kısmı 40-120 cm den kesilir ve tesisteki yerine dikilirler. Aşılama işlemi tesis yerinde yapılır.

3. Aşılanmışların nakli: Deliceler, delicelikte sonbaharda T veya yama, durgun aşı ile aşılanır. Ya o kış aşısı tutmuş deliceler sökülür ve esas yerine dikilirler, veya o yıl yerinde bırakılır, ertesi yıl aşı gözü sürer, sürgün meydana getirir. Ertesi kış sökülüp esas yerlerine dikilirler. Bu şekilde tesis edilen zeytinlikler çok çabuk mahsule yatarlar.Dikim aralıkları düzenli olduğundan kültür işlemleri kolay yapılır. Yalnız bu usül biraz daha masraf¬lıdır.
plantasyon
Eski usül zeytincilik (Extansif zeytincilik) sulanmadan yapılan zeytincilik.
Yeni usül zeytincilik (Entansif zeytincilik) sulanarak yapılan zeytincilik. Birim alanda daha fazla ağaç yetiştirilmesi. Sık dikim. Bu usülde aralıklar az. Su gereklidir. Gübreleme daha muntazam ve etkili olarak yapılır.

Toprağın Hazırlanması

Zeytin toprak bakımından müşkülpesent değildir. Yekpare kayalı ve fazla alkali yerler hariç hemen her yerde yetişir. Meyil bakımından % 5 e kadar meyilli olan yerlerde toprak muhafaza önlemleri alınmadan tesis yapılabilir. % 5-15 meyilli olan sahalarda kanal teras yapılmalı ve kontur dikim şekli uygulanmalıdır. % 15-45 meyilli yerlerde mutlaka seki teras yapılmalıdır. Daha fazla meyilli yerlerde paket teraslara dikim yapılar veya ekonomik olmayacağı nedeniyle zeytinlik tesisi yapılmamalıdır.

Toprak derinliği bakımından, Zeytin bölgelerinde yeter miktarda nemin bulunması halinde 75 cm derinlikteki toprak¬larda tesis yapılabilir. Köklerin gelişme imkanı bulamayaca¬ğı, ana kayanın yekpare olduğu, nüfuz kabiliyeti olmayan topraklarda asgari 100-150 cm derinlik aranmalıdır. Güney Doğu Anadolu bölgemiz ve benzeri yerlerde olduğu gibi nüfuz kabiliyeti olan kalkerli ve parçalı kayalı yerlerde toprak derinliği az olsa da dikim yapılabilir.

Toprak karekteri yönünden ıslah edilemiyecek kadar ağır veya hafif topraklarda zeytinlik tesis edilmemelidir. Hafif, orta derecede süzek, nem tutan toprakların zeytinlik tesisi için seçilmesi uygundur.

Taban suyunun 1 m den daha yakın olduğu veya bilhassa kışın zeytin köklerinin 3-4 haftadan fazla su içinde kaldığı yerlerde zeytinlik tesis edilmemelidir. Bu gibi yerlerde ancak drenaj yapıldıktan sonra zeytinlik kurulmalıdır. Yoksa bitkiler gelişmez ve kururlar.

Zeytinlikler, ya yeni açmalara veya daha önce tarla yahut bahçe tarımı yapılmış olan yerlere kurulurlar. Yeni açmalarda kökler tamamen temizlendikten sonra bu sahalar birkaç defa sürülmeli ve bir-iki sene müddetle tarla tarımı yapılarak toprak ıslah edilmelidir. _ayet yeni açmalarda acele tesis yapılacak ise fidan çukurları geniş ve derin açılmalıdır.

Daha önce tarla veya bahçe tarımı yapılmış olan yerlerde iki kat derince sürüm yapıldıktan sonra tesise geçilebilir.

Dikim Şekli ve Mesafesi

Zeytinlikler kare, dikdörtgen, üçgen ve kontur dikim şekillerinden birisi ile kurulabilirler. Toprak muhafaza tetbiri alınmış sahalarda kontur dikim yapılmalı ve teras hattı üzerine fidan dikilmemelidir.

Eski usül zeytincilikde, Zeytinlik tesisinde ağaçlar arasındaki aralık ve mesafe normal olarak 10 m olmalıdır. Bölgenin özelliklerine ve yapılacak dikim şekline göre bu aralık ve mesafeler azalabilir. Dikimde 8 m den hele 7 m den aşağı inmemelidir. Sulanabilir yerlerde yani entansif zeytincilikte aralıklar 5x5 veya 6x6 m dir. Yağışı az ve fakir topraklarda ise eski usülde 18x18 veya 24x24 tesis yapılabil¬mektedir. Toprak durumu ve fidanlar dikkatle alınarak 40x40, 50x50 veya 80x80 cm olmak üzere çukurlar açılabilir. Çukurların sonbaharda açılması faydalıdır. Zeytinlikler, bölgeye göre değişmekle beraber çekirdekten yetiştirilmiş aşılı fidan, delice, kanırmaç, odun çeliği, yeşil çelikten köklendirilmiş fidan ve yumrularla yapılmakta¬dır. Dikim sırasında toprak fazla sıkıştırılmamalı, hava boşluk¬ları can suyu ile giderilmelidir. Dikimler 15 Kasım ile Nisan başı arasında yapılabilir. Dikimin mümkün olduğu kadar erken, yağmurların başlangıcında yapılması, tutma oranının yüksek olması yönünden faydalıdır.

Haftanın Videosu

önceki videoları izlemek için lütfen sol üst köşedeki oynatma listesi ikonuna tıklayınız...www.muzikguncesi.com/